Onderzoeksprogramma Farmaceutische Zorg

Wanneer mensen hun geneesmiddelen goed gebruiken, ervaren zij meer kwaliteit van leven. Binnen het onderzoeksprogramma Farmaceutische Zorg onderzoeken wij de gehele farmaceutische zorgketen, van het voorschrijven van geneesmiddelen door de arts tot het gebruik ervan door de patiënt.

Onderzoeksprogramma Farmaceutische Zorg

Veel mensen komen in aanraking met farmaceutische zorg, als patiënt of als mantelzorger. Gebruik van geneesmiddelen is de meest voorkomende behandeling binnen de gezondheidszorg. De meeste geneesmiddelen zijn opgenomen in het basiszorgpakket en worden dus vergoed.

Cijfers over geneesmiddelen

  • 71% van de patiënten die de huisarts bezoekenkrijgt een geneesmiddel voorgeschreven van die huisarts.
  • Van de mensen die een huisarts bezoeken komt 90% ook bij de apotheek.
  • Geneesmiddelen zorgen voor ongeveer 10% van de zorgkosten in Nederland.

Bron: Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, 2017.

Het Nivel onderzoektHet Nivel onderzoekt ...
Onze onderzoeken gebaseerd op vier pijlers:

  1. de gehele farmaceutische zorgketen
  2. doelmatige inzet van geneesmiddelen
  3. therapietrouw
  4. de rol van communicatie in de farmaceutische zorg

1. De gehele farmaceutische zorgketen
Nivel-onderzoek richt zich op de gehele farmaceutische zorgketen vanaf het moment van voorschrijven van een geneesmiddel door de arts tot het afleveren van het geneesmiddel bij de apotheek, tot het gebruik ervan door de patiënt.

Geneesmiddelen

Onderzoeksvragen binnen de farmaceutische zorgketen

  • Welke geneesmiddelen schrijven artsen voor en wanneer doen ze dat?
  • Hoe levert de apotheek de geneesmiddelen af en hoe gebruikt de patiënt ze?
  • Hoe verloopt de communicatie en interactie tussen arts, apotheek en patiënt?
  • Hoe staat het met de therapietrouw en de ervaringen van de patiënt ten aanzien van de geboden zorg en de voorgeschreven geneesmiddelen?
  • Hoe is de communicatie rondom geneesmiddelen?
  • Wat is de invloed van richtlijnen en maatregelen op het voorschrijven van de geneesmiddelen?


Voor dit onderzoek maken we onder andere gebruik van gegevens van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn en van het Consumentenpanel Gezondheidszorg.

2. Efficiënte inzet en goed gebruik van geneesmiddelen
Goede inzet en efficiënt gebruik van geneesmiddelen kunnen elders in de zorg kostenbesparingen opleveren en bovenal de kwaliteit van leven van mensen verhogen.
Het Nivel onderzoekt hoe artsen medicijnen voorschrijven en of zij hierbij hun beroepsrichtlijnen volgen. Het promotieonderzoek van Nivel-onderzoeker Yvette Weesie, gericht op het voorschrijven van sterke pijnstillers, de opioïden, is hier een voorbeeld van.
De hoge kosten van geneesmiddelen leiden tot veel maatschappelijke discussie. Er worden verschillende maatregelen genomen om de farmaceutische uitgaven terug te dringen. Het Nivel evalueert dit soort maatregelen.

3. Therapietrouw
Hoe kunnen we het geneesmiddelengebruik, de therapietrouw, in de praktijk verbeteren? Het Make-It Consortium, met experts uit verschillende zorgdisciplines, buigt zich sinds 2019 over deze vraag. Make-It staat voor Medication Adherence Knowledge, Expertise and Implementation Taskforce. Het project wordt gecoördineerd door het Nivel.

Therapietrouw Therapietrouw


4. Verbeteren van de communicatie in de farmaceutische zorg
In de zorgverlening door de apotheek is de communicatie tussen apothekers en hun patiënten van belang. Bij het Nivel doen we hier onderzoek naar.

Kernvragen rondom communicatie in de farmaceutische zorg

  • Wat houdt ‘goed voorschrijven van geneesmiddelen’ in voor de (huis)arts?
  • Welke factoren in het gezondheidszorgsysteem bevorderen goed voorschrijven door de (huis)arts?
  • Hoe kunnen we voorschrijvers van geneesmiddelen ondersteunen?
  • Hoe kan de apotheek patiënten verder ondersteunen bij het gebruik van geneesmiddelen?
  • Hoe kunnen we patiënten ondersteunen bij hun farmaceutische behandeling?

Communicatie-instrumenten
We ontwikkelen instrumenten om het apothekersteam te ondersteunen in de communicatie met de cliënt. Dit doen we samen met de apothekers en hun assistenten. We noemen TRIAGE, COM-MA en RALPH:

Triage, Com-Ma en RALPH

NIEUW: COM-MA training voor het voeren van gesprekken over inhalatie-instructie
Het Nivel blijft vernieuwen. Vanaf 2020 werken we aan het verbeteren van de communicatie bij inhalatie-instructie. We passen hiervoor onder andere de COM-MA training aan voor gesprekken over inhalatie-instructie. Nivel-onderzoeker Roland te Paske wijdt hier zijn promotieonderzoek aan.

Verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijkVerbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk
Binnen het onderzoeksprogramma Farmaceutische Zorg werken we veel samen met partners in de wetenschap en met partijen in beleid en praktijk. Samen met wetenschappelijke instituten en veldpartijen zetten we onderwerpen op de agenda, zoals het bevorderen van therapietrouw.

Samenwerkingsverbanden
Het Nivel heeft een uitgebreid netwerk van samenwerkingspartners binnen de farmaceutische zorg. Dit betreft zowel andere onderzoeksinstellingen als maatschappelijke en beroepsorganisaties.
Doel van deze samenwerkingen is het verbeteren van de zorg rondom geneesmiddelen, onder andere op het gebied van therapietrouw. Dit laatste doet het Nivel in het Make-It Consortium.
Andere partijen waar het Nivel mee samenwerkt zijn onder andere het CBG, Lareb, het Centrum voor Patiënt en Geneesmiddel en de Universiteit van Amsterdam (ASCoR).

Netwerk aan samenwerkingsverbanden van het Nivel

Samenwerkingsverbanden


Wetenschap
Nivel-programmaleider Liset van Dijk is als bijzonder hoogleraar Farmaceutisch Zorgonderzoek verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar zij - naast het doen van onderzoek - onderwijs geeft over farmaceutische patiëntenzorg. Ook hier is therapietrouw een belangrijk thema. Daarnaast is Liset van Dijk mede-coördinator van het Medication Adherence Expertise Center of the Northern Netherlands (MAECON).

Quote Liset van Dijk
 

Maatschappelijke impactMaatschappelijke impact
Geneesmiddelengebruik kan worden gezien als het uiteindelijke resultaat van dat wat zich afspeelt binnen de farmaceutische zorgketen. De farmaceutische zorgketen is weer ingebed in een gezondheidszorgsysteem en onderhevig aan beleidsmaatregelen. Het Nivel doet onderzoek ter ondersteuning van die keten. Dit leidt tot:

  • betere eigen regie van patiënten, onder andere door het stimuleren van therapietrouw
  • betaalbare en duurzame zorg, onder andere door doelmatig voorschrijven en afleveren van medicijnen

Onderzoeksteam Onderzoeksteam
Nivel-onderzoekers werkzaam binnen ons onderzoeksprogramma zijn:

Liset van DijkProf. dr. ir. Liset van Dijk
Programmaleider Farmaceutische Zorg,
bijzonder hoogleraar Pharmacy Health Services Research, Universiteit Groningen
Karin HekDr. Karin Hek
Senior onderzoeker, verantwoordelijk voor de kwaliteit van gegevens van huisartspraktijken binnen Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn
Willemijn MeijerDr. Willemijn Meijer
Postdoc onderzoeker farmaceutische zorg binnen Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn
Roland te PaskeDrs. Roland te Paske
Junior onderzoeker / promovendus, betrokken bij 'Monitor Geneesmiddelen uit het Verzekerde Pakket' en 'Proeftuin Zelfzorg'
Marcia VervloetDr. Marcia Vervloet
Senior onderzoeker,richt zich vooral op het goed gebruik van geneesmiddelen door patiënten
Yvette WeesieDrs. Yvette Weesie
Junior onderzoeker, richt zich binnen Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn op onderzoek over medicijngebruik

Links Links
De volgende links geven een blik op ons onderzoek: