Historie Nivel: dansen rond de Dom

Het Nivel werd in 1985 opgericht als wetenschappelijk onderzoeksinstituut voor de eerstelijns gezondheidszorg en ontstond uit het Nederlands Huisartsen Instituut (NHI), als wetenschappelijk bureau van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).

Dansen rond de Dom
Utrecht was altijd de thuisbasis van het onderzoeksinstituut dat panden betrok in de hele binnenstad. Langzaam maar zeker maakten we een dansje rond de Dom. Het begon allemaal in de Mariastraat. De organisatie was rond 1965 nog niet zo groot, er werkten in die tijd veertig tot vijftig mensen. Toen we groeiden kwamen er meer locaties bij zoals twee panden aan de Springweg, het Willemsplantsoen en de Donkerstraat.

Medewerkers liepen steeds van het ene naar het andere pand. Uiteindelijk verhuist de hele organisatie naar de Drieharingstraat, een oud pand van het stadsarchief middenin het oude centrum boven winkels en kroegen. Het Nivel bezette een zijde van de straat en kreeg later ook nog een pand aan de overkant boven een platenwinkel.

De centrale ligging gaf medewerkers gelegenheid om te winkelen tijdens de lunchpauze. De organisatie zat nog in een pioniersfase. Niemand ging nog met pensioen. Een personeelsafdeling was er in die eerste jaren nog niet, dat werd gedaan door de administratie. In 2005 kregen we een eigen pand in de Otterstraat, fris en nieuw gebouwd met een heus Nivel logo op de gevel. Het personeelsbestand groeide uit tot ruim 150 medewerkers.

Huisartsen
Het Nederlands Huisartsen Genootschap ( NHG) vond het belangrijk om wetenschappelijk onderzoek te doen binnen de huisartsenpraktijken en startte in 1970 als eerste in Nederland met het verzamelen en vergelijken van patiëntgegevens van vijftig aangesloten praktijken. Deze zogenaamde peilstations turfden opvallende ziekten en vooral griepsignalen. Het NHG verzamelde en verwerkte de gegevens.

De peilstations verstuurden de gegevens in die eerste periode nog per post, later via de fax en weer later digitaal. De vijftig praktijken die deelnamen aan die eerste fase bestaan nog steeds, de meesten zijn ook in 2018 nog peilstation. Zo’n 500 overige huisartspraktijken deden mee aan de peilingen die voluit Continue Morbiditeitsregistratie Peilstations heten. Die eerste peilingen groeiden uit tot de zorgregistraties zoals we die nu kennen, waaraan nog steeds zo’n 500 praktijken meewerken.

Het NHI wordt zelfstandig
Uit de behoefte om meer onafhankelijk onderzoek ontstond in 1971 het Nederlandse Huisartsen Instituut. De NHI richtte zich op onderzoek, nascholing, ontwikkeling en ondersteuning van de huisartsenpraktijk. In 1985 werd de NHI opgesplitst in twee afzonderlijke instituten, een voor onderzoek en een voor andere activiteiten.

De onderzoekstak ging zelfstandig verder onder de naam Nederlands instituut voor onderzoek van de eerstelijnsgezondheidszorg (NIVEL). In deze tijd schrijven we de naam Nivel nog met hoofdletters. In 2018 veranderde dat in een eigennaam. Sindsdien schrijven we naam van de organisatie met kleine lettters, Nivel.


Nivel
De naam Nivel dateert uit 1985. Vanaf dat jaar richtte het onderzoek zich niet meer alleen op de huisartsenzorg maar op de hele eerstelijnszorg en ontwikkelingen die daarmee samenhingen. In 1995 verbreedden we de aandacht opnieuw van de eerste lijn naar de hele gezondheidszorg. De ontwikkelingen bij het Nivel volgden de maatschappelijke ontwikkelingen.

Er was steeds meer behoefte aan betrouwbare en onafhankelijke informatie over de effecten van ingezet beleid en de mening en ervaring van de consument. In die tijd kwamen ook de eerste internationale vergelijkingen van gezondheidszorgsystemen op gang, eerst tussen Nederland en België, later volgden vergelijkingen met Noord-Frankrijk en Duitsland.

Peilen van mening en ervaring patiënten
Het Nivel was het eerste kennisinstituut dat al de ervaringen en meningen van patiënten en consumenten over de zorg ging verzamelen. Al in 1988 werd een voorstel opgesteld voor het eerste Nivel panel van zorggebruikers.

Dit panel, het Consumentenpanel gezondheidszorg, werd samen met de Consumentenbond gerund. Een citaat uit het jaarverslag van 1988: ‘het panel zal een signalerende en kritische functie vervullen ten aanzien van zaken waarvoor het oordeel van de (doorsnee) gebruikers van de eerstelijnsgezondheidszorg van belang is’. Het eerste onderzoek in dit panel naar de ervaringen van kraamvrouwen met de kraamzorg werd gepubliceerd in 1990.

Na het consumentenpanel volgden nog andere panels, die zich richtten op mensen met een chronische ziekte of handicap of een verstandelijke beperking en op verzekerden van een zorgverzekeraar.

Nivel zorgregistraties
Uit de eerste Nationale Studie naar Ziekten en Verrichtingen in de Huisartspraktijk ontstond rond 1994 het Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH). In eerste instantie werden daaruit voortkomende gegevens vastgelegd op papier. Al snel kwam het idee om gebruik te maken van elektronische patiëntendossiers die in deze tijd opkwamen.

Sinds 2013 zijn de Nivel zorgregistraties operationeel zoals we ze nu, 2018, kennen. Uit 500 huisartsinformatiesystemen halen we anno 2018 allerlei informatie over de staat van de gezondheid in Nederland, brengen die informatie samen en maken data-analyses.

Internationale erkenning
In 1987 wordt het Nivel Collaborating Centre Primary Care van de World Health Organization (WHO). De WHO wilde meer informatie over de kwaliteit van de gezondheidszorg in allerlei landen en liet weten graag gebruik te maken van de internationale vergelijkingen die het Nivel uitvoerde. Dat doen we anno nog steeds.

Met de titel collaborating centre sprak en spreekt de WHO erkenning en waardering uit voor de expertise en het werk van het Nivel. De overeenkomst wordt sindsdien iedere vier jaar opnieuw vastgesteld samen met de thema’s voor de daaropvolgende vier jaar. De WHO steunt hiermee het Nivel in het streven om met wetenschappelijk onderzoek bij te dragen aan de verdere ontwikkeling van de eerstelijnsgezondheidszorg in de wereld.

EU subsidies
Eind jaren tachtig startten we met het aanvragen van internationale subsidies om daarmee het groeiende aantal internationaal vergelijkende onderzoeken te financieren. Er was en is veel competitie tussen onderzoeksinstellingen als het gaat om subsidies.

Nieuwe zorgverzekeringswet
De nieuwe zorgverzekeringswet werd een feit in 2006. Jaren van overleg gingen eraan vooraf. Het onderscheid tussen ziekenfonds en particuliere verzekering verviel en binnen de gezondheidszorg ontstond gereguleerde concurrentie. Iedereen inwoner moest een ziektekostenverzekering afsluiten en betaalde daarvoor een basispremie en een inkomensafhankelijke bijdrage.

Wie minder verdiende dan een vastgesteld inkomen, kreeg een zorgtoeslag. Verzekeraars werden verplicht iedereen te accepteren en mochten de verzekering niet beëindigen als iemand teveel zorg gebruikt.

Het Nivel en de Erasmusuniversiteit kwamen in 2009 met de eerste evaluatie van de Zorgverzekeringswet en de Wet marktordening gezondheidszorg.

Spinozapremie
Voor het Nivel was 2006 een feestelijk jaar. Jozien Bensing, een van de toenmalige directeuren, ontving de Spinozaprijs voor haar onderzoek naar communicatie in de gezondheidszorg. Ze toonde aan dat je communicatie tussen dokters en patiënten wetenschappelijk kunt onderzoeken.

In de loop van haar carrière bouwde ze samen met collega’s en promovendi aan een omvangrijke collectie video opnamen van medische en verpleegkundige consulten. Ruim 16.000 opnamen van spreekkamergesprekken werden gecodeerd en gearchiveerd. Op basis van dit materiaal verschenen tweehonderd publicaties, waaronder vijftien proefschriften. De videocollectie leidde tot een reeks lezingen in binnen- en buitenland. De premie die bij de prijs hoorde besteedde Jozien Bensing aan nieuw wetenschappelijk onderzoek op het terrein van communicatie in de gezondheidszorg.

In oktober 2003 ontving ze ook de internationale George Engel Award voor haar onderzoek. Ze was de eerste niet-Amerikaan die deze prijs won.

Nieuwe directie
Na een periode van 25 jaar kreeg het Nivel een nieuwe directie. In 2009 trad Peter Groenewegen aan. Hij was al jaren lid van het managementteam en adjunct-directeur en daarnaast bijzonder hoogleraar sociale en geografische aspecten van gezondheid en gezondheidszorg aan de Universiteit Utrecht.  Als directeur benadrukt en stimuleert Groenewegen het belang van internationaal onderzoek.

In deze periode ondervond Nederland de gevolgen van de economische crisis. Voor het Nivel betekent dit minder subsidies en fondsen dus volgen bezuinigingen. Het personeelsbestand daalt in deze periode van 190 naar 160. Groenewegen leidde het Nivel door de crisis. Daarnaast bleef hij onderzoek doen.

Crisis en herstel
De economische crisis (2008-2017) maakte dat ook het Nivel moest bezuinigen. Het personeelsbestand slonk. Na de crisis werden nieuwe stappen gezet. Een nieuwe directeur, Cordula Wagner, treedt aan. Er wordt geïnvesteerd in een nieuwe, eigentijdse huisstijl en missie en kernwaarden worden aangescherpt. 'Kennis voor betere zorg' was vanaf dat moment het missiestatement dat het logo aanvulde. Een jaar later volgde een nieuwe website en kwamen gedachten over nieuwe en extra communicatiemiddelen op gang.