Ouderenzorg
Uitgelicht
11-10-2019

Ouderenzorg

Ouderenzorg is vanwege de vergrijzing een actueler thema dan ooit: steeds minder ‘jongeren’ zullen de zorg moeten dragen voor steeds meer ouderen, zowel in fysieke als in sociale en financiële zin. Het Nivel biedt met zijn onderzoek informatie aan zorgverleners en beleidsmakers.

Nog nooit in de geschiedenis werden mensen zo oud. Veel ouderen zijn actieve burgers die zo lang mogelijk de regie over hun leven en zorg willen houden. Tegelijkertijd zijn er kwetsbare ouderen. Vooral ouderen van hoge leeftijd kampen vaak met diverse complexe problemen, denk bijvoorbeeld aan de groeiende groep ouderen met dementie of kwetsbare mensen van zeer hoge leeftijd (85-plussers). Voor die ouderen is kwalitatief goede ouderenzorg – thuis of bijvoorbeeld in een verpleeghuis – essentieel.

Grote uitdagingen bij het bieden van die goede ouderenzorg - nu en in de toekomst -  vormen het omgaan met krapte aan zorgpersoneel en het omgaan met en de toenemende druk op mantelzorgers. Deze aspecten krijgen bij het Nivel veel aandacht.

Cijfers en feiten over ouderen en ouderenzorg

  • Het aantal 65-plussers groeit: waren er in 2012 nog 2,7 miljoen 65-plussers, in 2041 zullen dit er waarschijnlijk 4,7 miljoen zijn (bron: zorgvoorbeter.nl (o.b.v. cijfers van het CBS, 01-10-2018).
  • Hiermee groeit ook de zorgvraag: van de mensen van 65 jaar en ouder heeft 70% een chronische ziekte. Van de mensen van 75 jaar en ouder heeft de helft meer dan één chronische ziekte. Van de mensen van 75 jaar en ouder met een chronische ziekte heeft 63% twee of meer chronische ziekten (multimorbiditeit) en 32% drie of meer (bron: zorgvoorbeter.nl (op basis van cijfers van het CBS, 01-10-2018).
  • Ouderen variëren in de mate waarin ze belang hechten aan eigen regie en zelfredzaamheid. Uit vragenlijstonderzoek van het Nivel onder mensen tussen 57 en 77 jaar komen vier profielen naar voren:
    - de pro-actieve ouderen (46%), die het belangrijk vinden om over hun eigen leven en zorg te beslissen
    - de zorgwensende ouderen (28%), die voldoende sociale en financiële middelen hebben, maar zelfredzaamheid niet erg belangrijk vinden
    - de afwachtende ouderen (10%), die een slechte kwaliteit van leven hebben, over weinig middelen beschikken en zich afhankelijk van anderen opstellen
    - de machteloze ouderen (16%), die – hoewel ze dit wel zouden willen – zich niet in staat voelen om zelf invulling aan het eigen leven te geven (Doekhie e.a. 2014).

OuderenzorgNivel-onderzoek op het gebied van ouderenzorg

Voor ons onderzoek maken we gebruik van onze panels, van gegevens van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, van capaciteitsramingen en van vragenlijstonderzoek en interviews onder ouderen en hun zorgprofessionals en mantelzorgers. Ons onderzoek strekt zich uit over de volle breedte van het onderzoeksdomein van de ouderenzorg. We noemen de volgende drie onderwerpen.

Ouderenzorg 1. Dementie en dementiezorg
Dementie is een belangrijk volksgezondheidsprobleem met een grote impact, in de eerste plaats impact op mensen met dementie zelf maar ook op hun sociale omgeving. In het begin vallen veelal vergeetachtigheid en gedragsveranderingen op, later volgen problemen met taal. Langzaamaan verliest de persoon met dementie de regie over het eigen leven, hij of zij raakt verzwakt en kan uiteindelijk overlijden aan de gevolgen van de ziekte.

ouderenzorgNivel onderzoekt
Bij het Nivel doen we verschillende onderzoeken met betrekking tot dementie en dementiezorg:
•    We onderzoeken interventies die de kwaliteit van leven van mensen met dementie bevorderen.
•    We doen onderzoek naar de laatste levensfase van mensen met dementie.
•    We kijken naar de zorgbelasting en de impact van dementie op het leven van mantelzorgers. Hiervoor gebruiken we onder meer onder meer de tweejaarlijkse Dementiemonitor Mantelzorg, een samenwerkingsproject met Alzheimer Nederland.
•    Nieuwe zorgmethodieken, bijvoorbeeld om professionals of mantelzorgers adequaat om te laten gaan met gedragsveranderingen bij mensen met dementie, krijgen aandacht in diverse studies.

Nivel is consortiumpartner binnen het landelijke Praktijkverbeterprogramma Dementiezorg voor Elkaar en zet in dit kader een Register met gegevens over dementiezorg en -ondersteuning op. Het Nivel is ook lidorganisatie van het Deltaplan Dementie.

OuderenzorgLinks dementiezorg

Publicatie: Een samenhangend beeld van dementie en dementiezorg: kerncijfers, behoeften, aanbod en impact. Themarapportage van de Staat van Volksgezondheid en Zorg
Publicatie: Dementiemonitor Mantelzorg 2018: mantelzorgers over ondersteuning, zorg, belasting en de impact van mantelzorg op hun leven
Publicatie: Infographic. Zorgtrajecten van mensen met dementie in kaart: resultaten van het BESIDE
Project: Dementiezorg voor elkaar; Register Dementiezorg

Ouderenzorg2.    Zorg vanuit het perspectief van ouderen en professionals
Voor ouderen, die tegenwoordig zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen, is vertrouwdheid met de directe omgeving erg belangrijk om een goede kwaliteit van leven te ervaren. Daar zijn niet alleen de ouderen zelf maar ook zorgprofessionals in de ouderenzorg het over eens (Boeije, 2019). Ook een zinvolle daginvulling wordt zowel door ouderen zelf als door hun zorgverleners heel belangrijk gevonden voor kwaliteit van leven (Wiegers e.a., 2019).

In de ouderenzorg is het door alle personeelstekorten momenteel een extra uitdaging om goede zorg te geven. Voor het behouden én aantrekken van zorgpersoneel is het van groot belang om goede stageplekken en goede werkomstandigheden te kunnen aanbieden, zoals een duidelijke functieomschrijving en de mogelijkheid om zelf inhoud geven aan het werk te kunnen geven (Versteeg e.a., 2018).

OuderenzorgNivel onderzoekt
In het ouderenzorgonderzoek kijkt het Nivel gericht naar het perspectief op de zorg van ouderen zelf en de betrokken zorgverleners. We noemen enkele voorbeelden van onderzoeken:

  • We onderzoeken de kwaliteit van leven van langer thuiswonende ouderen aan de hand van sessies met de praktijk (Boeije, 2019).
  • We hebben recent onderzoek gedaan naar deskundigheidsbevordering en zinvolle daginvulling in verpleeghuizen (met subsidie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport).
  • Het perspectief van zorgprofessionals op onder meer de ouderenzorg onderzoeken we regelmatig via ondervraging van het landelijke Panel Verpleging en Verzorging

OuderenzorgLinks perspectief op zorg van ouderen en professionals

Publicatie: Zeven aanknopingspunten voor kwaliteit van leven van ouderen die langer thuis wonen
Publicatie: Deskundigheidsbevordering en zinvolle daginvulling in verpleeghuizen: evaluatie van de extra middelen in het kader van Waardigheid en trots
Publicatie: Kwaliteit van leven van langer thuiswonende ouderen: sessies met de praktijk
Publicatie: De aantrekkelijkheid van de intramurale ouderenzorg voor de hbo-opgeleide verpleegkundige
Project: Evaluatie extra middelen Waardigheid & Trots in verpleeghuizen

Ouderenzorg3. Palliatieve zorg
Palliatieve zorg richt zich op ongeneeslijk zieke mensen en hun mantelzorgers. Verlichten van lijden en bevorderen van kwaliteit van leven zijn daarbij essentieel. Palliatieve zorg staat ook de komende jaren op de onderzoekagenda van het Nivel.

OuderenzorgNivel onderzoekt
We noemen de volgende onderzoeken:

  • We werken samen met de Expertisecentra Palliatieve Zorg aan het Informatiesysteem Palliatieve Zorg, dat gegevens bevat over kwaliteitsindicatoren en over de aard en omvang van palliatieve zorg. Dit project is het vervolg op onderzoek gericht op het vaststellen van kwaliteitsindicatoren voor palliatieve zorg.
  • We doen veel onderzoek naar palliatieve zorg voor bijzondere doelgroepen, zoals mensen met een migratie-achtergrond, mensen met een psychiatrische aandoening en mensen met een verstandelijke beperking die ernstig ziek zijn.

OuderenzorgLinks palliatieve zorg

Project: Integraal informatiesysteem palliatieve zorg
Publicaties: Diverse

OuderenzorgLinks onderzoek ouderenzorg

Nivel-medewerkers betrokken bij het onderzoek naar ouderenzorg
Nivel-publicaties met betrekking tot ouderenzorg
Nivel-projecten met betrekking tot ouderenzorg

OuderenzorgMeer weten?
Het Nivel beoogt bij te dragen aan de kwaliteit van zorg voor ouderen. Meer weten: neem contact op met Anneke Francke, programmaleider Verpleging, Verzorging & Ouderenzorg.