Onderzoeksprogramma Huisartsgeneeskundige Zorg

De huisartsenpraktijk kan men gerust de spil in de gezondheidszorg noemen. De huisarts is eerste aanspreekpunt voor patiënten. De rol van poortwachter en het oplossend vermogen van de huisarts maken dat patiënten binnen de eerste lijn blijven. In principe is de huisarts gedurende lange tijd de constante factor in de medische zorg voor een patiënt.

Onderzoeksprogramma Huisartsgeneeskundige Zorg

Onder huisartsgeneeskundige zorg wordt verstaan: alle medische zorg van een huisarts of een medewerker in de huisartsenpraktijk aan een patiënt.

Huisartsgeneeskundige zorg

In toenemende mate werken huisartsen samen in gezondheidscentra en meermanspraktijken, een solistisch werkende huisarts komt steeds minder vaak voor. 


Ontwikkelingen en trends binnen de huisartsenzorg Ontwikkelingen en trends binnen de huisartsgeneeskundige zorg

In de huisartsenzorg zijn de volgende ontwikkelingen gaande:

  • Door de overheveling van de taken uit de AWBZ naar de Wmo, Wlz, de Jeugdwet en en de Zorgverzekeringswet komt relatief eenvoudige zorg uit de tweede lijn vaker bij de huisarts terecht, zoals de zorg voor patiënten met diabetes mellitus type II, COPD of CVRM. Het overhevelen van de nacontrole bij patiënten met kanker naar de huisarts staat nog in de kinderschoenen, maar neemt steeds concretere vormen aan.

Quote Joke Korevaar

  • De huisarts moet tegenwoordig tijdig en adequaat reageren bij uitbraken van infectieziekten.
  • Veel partijen zien een grotere rol van de huisarts bij preventie van ziekte bij zijn patiënten.
  • Ten slotte moet de huisartsenzorg laagdrempelig toegankelijk zijn en is deze verplicht voor alle Nederlanders. De huisartsenzorg valt binnen het basispakket van de zorgverzekering, het kost de patiënt niets.

Feiten en cijfers over de huisartsenzorg

  • In Nederland zijn ruim 5000 huisartsenpraktijken, waarin ruim 9500 huisartsen werken.
  • In 2018 had 78% van alle ingeschreven patiënten minimaal één keer contact met de eigen huisartsenpraktijk.
  • Gemiddeld had iedere ingeschreven patiënt 4,5 contacten met de huisartsenpraktijk in 2018.
  • De meest voorkomende gezondheidsproblemen waarvoor patiënten contact hadden met de huisartsenpraktijk zijn hypertensie, urineweginfecties, diabetes mellitus en hoesten.
  • Het aantal e-mail consulten is in de afgelopen vijf jaar verviervoudigd.
  • Bijna 80% van de huisartsenpraktijken heeft een praktijkondersteuner ggz (POH-GGZ).


Het Nivel onderzoekt …Het Nivel onderzoekt …
De onderwerpen van onderzoek ons programma zijn divers. Zo bestuderen de hulpvragen waarmee patiënten bij hun huisarts komen, ziekten waarvoor men naar de huisarts gaat en het verloop daarvan, de zorgbehoefte, de verleende zorg en de kwaliteit van die zorg. We houden ook de veranderingen en patronen hieromtrent in de gaten.
Daarnaast bestuderen we de effecten van beleidsveranderingen op de zorgvraag en het zorgaanbod. Zie hiervoor ook het onderzoeksprogramma Arbeids- en Organisatievraagstukken in de Gezondheidszorg 

Kernvragen

  • Tegen welke problemen loopt een patiënt met kanker aan in de periode van (na)zorg en hoe kunnen we deze zorg dan beter laten aansluiten?
  • Hoe kunnen we infectieziekten en het opkomen van een epidemie tijdig signaleren en monitoren?
  • Hoe kan de zorg gericht op preventie van cardio-metabole aandoeningen een structurele rol krijgen in de huisartsenpraktijk?
  • Wat is er nodig om zorg voor patiënten met complexe zorgbehoeften te organiseren binnen de huisartsenpraktijk én binnen de directe omgeving van de patiënt?


De kernvragen binnen de huisartsgeneeskundige zorg hebben we vertaald in de volgende onderwerpen van onderzoek:

  1. Langetermijneffecten van diverse gezondheidsproblemen
  2. Tijdig signaleren van een epidemie van (infectie)ziekten
  3. Rol van ziektegerelateerde preventie binnen de huisartsenpraktijk
  4. Toename inbreng POH-GGZ in de huisartsenpraktijk

1. Langetermijneffecten van gezondheidsproblemen
De zorg voor veel aandoeningen wordt steeds beter, daardoor blijven steeds meer mensen langer leven na het krijgen van een aandoening. Een keerzijde hiervan kan zijn dat patiënten op langere termijn alsnog bijwerkingen of late effecten ervaren. Hier is nog weinig over bekend en mogelijk zal de huisarts de klacht niet meer in relatie brengen met de eerder doorgemaakte episode. Dit kan leiden tot vragen bij patiënten en huisartsen. Hierbij valt te denken aan late effecten van kanker of kankerbehandeling, of aan bijvoorbeeld late effecten van een hersentrauma.

Langetermijneffecten van gezondheidsproblemen

2. Tijdig signaleren van een epidemie van (infectie)ziekten 
Indien huisartsenpraktijken tijdig weten dat er (bijna) een epidemie is, is het mogelijk eenvoudiger de juiste diagnose te stellen en tijdiger te beginnen met de juiste behandeling. Bij bijvoorbeeld een uitbraak van de eikenprocessierups, een griepepidemie of een epidemie van schurft kan dit het diagnostisch proces versnellen en verbeteren.

Tijdig signaleren van een epidemie van (infectie)ziekten 

3. Rol van ziektegerelateerde preventie binnen de huisartsenpraktijk
Met een ouder wordende populatie die meer chronische aandoeningen heeft, wordt ziektegerelateerde preventie steeds belangrijker. Dit is een complexe zorgvraag, omdat deze vaak gepaard moet gaan met gedragsverandering. Dit kost tijd en dat past niet altijd binnen de dagelijkse werkdruk van een huisartsenpraktijk. De vraag hierbij is of dit is op te lossen door de huisartsen zelf of dat er meer ondersteuning nodig is, of dat er bijvoorbeeld moet worden gedacht aan een vermindering van het aantal patiënten per fte huisarts.

Rol van ziektegerelateerde preventie binnen de huisartsenpraktijk

4. Toename van de inbreng POH-GGZ in de huisartsenpraktijk
Het aantal praktijken met een ‘praktijkondersteuner huisartsen voor geestelijke gezondheidszorg’ (POH-GGZ) is in de afgelopen jaren fors toegenomen; al bijna 80% van de praktijken heeft toegang tot een POH-GGZ. De zorg voor patiënten met psychosociale problemen wordt dus meer en meer overgenomen door de POH-GGZ. Dit ontlast de huisartsen.

Daarnaast wordt er steeds meer GGZ-zorg geleverd door praktijken en worden patiënten minder snel doorverwezen naar duurdere en complexere zorg. Het voordeel voor de patiënt is dat deze zorg laagdrempelig is, dicht bij huis, minder vraagt van de eigen bijdrage van patiënten en de huisartsenpraktijk de spil is die volledig op de hoogte is van deze patiënt wat weer tot meer patiënt-centered care kan leiden.

Toename van de inbreng POH-GGZ in de huisartsenpraktijk

Methoden Nivel Zorgregistraties Eerste LijnMethoden van onderzoek
Voor ons onderzoek maken we hoofdzakelijk gebruik van de (geanonimiseerde) gegevens uit patiëntendossiers bij de huisarts. Daarnaast verzamelen we gegevens uit interviews, vragenlijsten enzovoort. 

Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn
Een groot deel van de huisartsen in Nederland is aangesloten bij Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn en geeft stelselmatig gepseudonimiseerde gegevens door over problemen, aandoeningen, verwijzingen, medicatievoorschriften en lab-uitslagen. Hiermee beschikken wij over een grote hoeveelheid gegevens over gezondheidsproblemen, contacten, voorgeschreven geneesmiddelen, uitslagen van diagnostische tests, enzovoort.

Peilstations
Zo’n veertig huisartspraktijken zijn bij Zorgregistraties aangesloten als Peilstation en leveren wekelijks informatie aan over specifieke ziekten, bijvoorbeeld griep, maar bijvoorbeeld ook over het screenen van ouderen op kwetsbaarheid en valrisico.

Vragenlijsten, interviews, focusgroepen
Door de automatisch aangeleverde gegevens te gebruiken in combinatie met gegevens die we verzamelen door bijvoorbeeld vragenlijstonderzoek, focusgroepen en interviews kunnen we ook over de grenzen van de huisartsgeneeskundige zorg heen kijken.

Verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk Verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk
Tijdens ons onderzoek houden we intensief contact met de zorgprofessionals in de praktijk: huisartsen, praktijkondersteuners, GGZ-medewerkers, specialisten, fysiotherapeuten en diëtisten. Ook de patiënten worden nauw betrokken bij ieder onderzoek, net als zorgmanagers, beleidsambtenaren en zorgverzekeraars. Verschillende van deze professionals en patiënten maken deel uit van ons onderzoeksteam. Contact met managers in de zorg en zorgverzekeraars hebben we meestal in focusgroepen, bij I interviews of bij invitational conferences.

Doelgroepen


Maatschappelijke impact Maatschappelijke impact
De maatschappelijke impact van onze onderzoekresultaten wisselt per onderzoek. Al onze onderzoekresultaten bieden handvatten voor verbetering van de zorg. Ons onderzoek biedt direct toepasbare resultaten of geeft meer inzicht in de behoeften van patiënten. Wanneer we constateren dat er hiaten zijn in kennis, kan dit leiden tot vervolgonderzoek.

Onderzoeksteam Onderzoeksteam
Nivel-onderzoekers werkzaam binnen ons onderzoeksprogramma zijn:

Joke KorevaarDr. ir. Joke Korevaar
Programmaleider Huisartsgeneeskundige Zorg
Linda FlintermanDr. Linda Flinterman
Onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg
Marianne HeinsDr. Marianne Heins
Onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg
Janneke HendriksenDr. Janneke Hendriksen
Onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg,
coördinator Peilstations Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn
Mariette HooiveldDr. ir. Mariëtte Hooiveld
Senior onderzoeker Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, projectleider Nivel Surveillance
Chantal LeemrijsseDr. Chantal Leemrijse
Onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg
Mark NielenDr. Mark Nielen
Senior onderzoeker Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn
Mieke RijkenProf. Mieke Rijken
Senior onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg
Jojanneke van SummerenJojanneke van Summeren MSc
Onderzoeker Huisartsgeneeskundige Zorg


LinksAlgemene links huisartsgeneeskundige zorg
De volgende links geven u een beeld van wat wij zoal doen aan onderzoek: