Publicatie

Publicatie datum

Het aanbod aan tandartsen en mondhygiënisten in Nederland: een enquête-onderzoek ten behoeve van de raming Eerstelijns Mondzorg 2019 van het Capaciteitsorgaan.

Vis, E., Batenburg, R., Velden, L. van der, Hansen, J. Het aanbod aan tandartsen en mondhygiënisten in Nederland: een enquête-onderzoek ten behoeve van de raming Eerstelijns Mondzorg 2019 van het Capaciteitsorgaan. Utrecht: Nivel, 2019.
Download de PDF
Doel
Dit onderzoek is uitgevoerd in het kader van de capaciteitsraming en het instroomadvies dat het Capaciteitsorgaan voor de opleidingen tot tandarts en mondhygiënist eind 2019 zal uitbrengen. Het belangrijkste doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in het huidige en toekomstige arbeidsaanbod van tandartsen en mondhygiënisten in Nederland, in termen van het aantal werkzame personen, het aantal fulltime equivalenten (FTE) dat zij werken, de verwachte uitstroom en het extern rendement van de beroepsgroepen. De resultaten zijn verwerkt in de ‘aanbodparameters’ voor het Capaciteitsplan Eerstelijns Mondzorg van het Capaciteitsorgaan, waarin de uitkomsten van de capaciteitsramingen en instroomadviezen worden beschreven. Daarnaast geeft dit rapport verdiepende informatie over de werkzame tandartsen en mondhygiënisten in Nederland, onder andere wat betreft hun werkzame positie en werkplek, de gewenste werktijd en hun tijdsbesteding.

Opzet
Voor het onderzoek is ten eerste een online vragenlijst uitgestuurd naar 2.006 tandartsen, waarop 32% heeft gereageerd. Deze tandartsen zijn geselecteerd door middel van een steekproef onder de tandartsen die bekend waren bij de KNMT en leden van de ANT. Ten tweede is aan alle leden van NVM-mondhygiënisten (N=2.736) een vergelijkbare online vragenlijst gestuurd waarop de respons 36% bedroeg. Om daarnaast de groep niet-NVM-leden te bereiken, zijn mondhygiënisten uit het diplomaregister benaderd met de vraag of zij zich wilde opgeven voor de enquête. Ruim 11% van deze mondhygiënisten heeft zich aangemeld en de online vragenlijst ingevuld (N=139), en daarnaast is de resterende groep niet-NVM-leden nog eens benaderd met een e-mail waarin één enkele vraag is gesteld over hun huidige werkzaamheid. Hierop hebben 387 mondhygiënisten gereageerd zodat nog beter inzicht kon worden verkregen in de werkzaamheid van de totale groep mondhygiënisten in Nederland.

Huidig arbeidsaanbod mondhygiënisten en tandartsen
Op basis van de enquêtegegevens en door weging met populatiegegevens van de KNMT, ANT en NVM, kan berekend worden dat medio 2019 er 9.697 tandartsen en 3.569 mondhygiënisten in Nederland werkzaam zijn. Deze aantallen wijken af van eerder schattingen en berekeningen, vooral omdat toen geen actuele enquêtegegevens beschikbaar waren, met een voldoende respons zoals met dit onderzoek wel is bereikt.
Uit de (gewogen) enquêteresultaten blijkt verder dat de groep mondhygiënisten voornamelijk uit vrouwen (95%) bestaat, terwijl onder de tandartsen 40,5% vrouw is. In beide groepen werken mannen langere werkweken dan vrouwen. Mannelijke tandartsen werken gemiddeld 0,91 FTE versus 0,82 FTE voor vrouwelijke tandartsen. Bij mondhygiënisten werken mannen ook 0,91 FTE en de vrouwen 0,76 FTE. In vergelijking met eerder onderzoek naar deze beroepsgroepen uit 2012 is zowel het aantal werkzame tandartsen als mondhygiënisten gegroeid. De groep mondhygiënisten is toegenomen met 11,2% (1,9% per jaar) en het totaal tandartsen is toegenomen met 9,5% (dit komt neer op 1,6% per jaar). Wat betreft het aantal FTE zijn mannen en vrouwen in beide beroepsgroepen meer op elkaar gaan lijken. Tandartsen zijn in totaal meer FTE gaan werken, maar vrouwen meer dan mannen. Voor mondhygiënisten geldt dat de mannen juist iets minder FTE zijn gaan werken en de vrouwen iets meer.

Toekomstig arbeidsaanbod mondhygiënisten en tandartsen
Uit dit onderzoek wordt duidelijk dat zich bij mondhygiënisten een vergrijzingstrend gaat inzetten, die bij tandartsen al eerder is ontstaan. Dit uit zich in een hogere uitstroom dan in 2012 is ingeschat, maar met de huidige instroom uit de opleiding zal de totale beroepsgroep van mondhygiënisten toch blijven groeien (van 3.569 naar 5.049 personen in 2029 en 5.873 personen in 2039). Voor de tandartsen geldt dat de totale beroepsgroep – als de opleidingsinstroom en de verwachting over buitenlandse instroom gelijk blijft – eerst zal afnemen (van 9.697 naar 8.942 personen in 2029) om daarna weer toe te nemen (naar 9.511 in 2039).

Aanvullende aanbodgegevens voor mondhygiënisten en tandartsen
Naast de meting van de huidige en toekomstige capaciteit die direct van belang is voor het ramingsmodel, leverde de enquête ook aan aantal aanvullende inzichten op over de huidige werkzaamheid van mondhygiënisten en tandartsen. Zo is niet alleen gevraagd naar FTE waarmee om standaardisatie-redenen in het ramingsmodel wordt gerekend, maar ook naar uren en de onderverdeling daarvan. Mondhygiënisten werken gemiddeld 32 uur en tandartsen 39 uur. Zowel tandartsen als mondhygiënisten besteden ruim driekwart van deze werktijd aan de patiënt (respectievelijk 79% en 76%). Beide groepen werken voornamelijk in tandartspraktijken (of voor mondhygiënisten ook mondhygiënepraktijken). De meeste mondhygiënisten werken in loondienst en de meeste tandartsen als praktijkeigenaar. Praktijkhoudende tandartsen en mondhygiënisten is ook gevraagd naar de omvang van hun praktijk: deze is bij mondhygiënisten kleiner (gemiddeld bijna 1.700 cliënten) dan bij tandartsen (gemiddeld 4.200 patiënten). Praktijkhoudende tandartsen geven vooral aan dat er tandartsen, mondhygiënisten, tandartsassistenten en preventie-assistenten in hun praktijk werkzaam zijn. Dit beeld is ongeveer hetzelfde voor praktijkhoudende mondhygiënisten, behalve dat zij minder vaak aangeven dat er een preventie-assistent in de praktijk werkt. (aut. ref.)