Onderzoeksprogramma Rampen en Milieudreigingen

Iedereen kan in zijn leven te maken krijgen met gebeurtenissen of omstandigheden in de sociale en fysieke leefomgeving die gevolgen hebben voor de gezondheid. Om daar adequaat op te kunnen anticiperen hebben niet alleen individuen gerichte informatie nodig, maar ook professionals, organisaties en overheden die het maatschappelijk belang vertegenwoordigen.

Rampen en Milieudreigingen

Nederland is een van de meest dichtbevolkte landen ter wereld. Op een relatief klein oppervlak wonen en werken 17 miljoen mensen, omringd door industriële en agrarische activiteiten, te midden van intensieve verkeersbewegingen via snelwegen, het spoor,waterwegen en door de lucht. De hoge dichtheid van mens en dier maakt Nederland een voedingsbodem voor de verspreiding van infectieziekten. Daarnaast staat de veiligheid van industriële installaties en van de voedselindustrie regelmatig ter discussie. Bovendien ligt ons land voor het een groot deel onder de zeespiegel, waardoor het kwetsbaarder is voor natuurrampen.

Quote Michel Dückers

Alert en voorbereidAlert en voorbereid
Al met al zullen we met dit risicoprofiel alert moeten zijn op de mogelijke impact op de volksgezondheid van ‘dingen die mis kunnen gaan’. Daarnaast dienen we ons zoveel mogelijk voor te bereiden op de uitdagingen waar individuen, professionals en organisaties, het gezondheidszorgsysteem en de bredere samenleving voor komen te staan in dergelijke situaties. Want voor vele dreigingen geldt: het is niet zozeer een kwestie van ‘of’ het werkelijkheid wordt, maar eerder van ‘wanneer’.
 

Het Nivel onderzoektHet Nivel onderzoekt ...
Binnen het onderzoeksprogramma Rampen en Milieudreigingen onderzoeken we hoe overheden, zorginstellingen en andere partijen hun verantwoordelijkheid voor rampenbestrijding en crisisbeheersing, zoals vastgelegd in de wet, invulling geven. Hierbij ligt de focus op de menselijke gezondheid.

Het Nivel onderzoekt ...
Het Nivel onderzoekt ...

Gezondheidsgevolgen van rampen
We volgen al jarenlang de gezondheid de slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede en die van de cafébrand in Volendam. Veelal gaat het hierbij overigens om gebeurtenissen en dreigingen met een lokaal karakter, denk aan de schietincidenten in Utrecht en Alphen aan den Rijn, de langdurige bodemsanering van een voormalige asfaltfabriek in gemeente Olst-Wijhe en de gasbevingen in Groningen.

Wet op de veiligheidsregio'sWet op de Veiligheidsregio’s
In de Wet op de Veiligheidsregio’s staat dat overheden en zorginstellingen verantwoordelijk zijn voor rampenbestrijding en crisisbeheersing. Ze moeten voorbereid zijn op de gevolgen van rampen, crises of terroristische aanslagen. Dit vraagt om aandacht voor:

  • het beperken van gezondheidsschade bij slachtoffers, nabestaanden en hulpverleners
  • het in de gaten houden van effecten op korte en langere termijn
  • het op de hoogte zijn van de vormende van hulpverlening die op bepaalde momenten nodig zijn

Leefomgeving en gezondheidsrisico’s
Doorlopend doen we onderzoek naar de leefomgeving van mensen en de invloed hiervan op hun gezondheid. Daarbij gebruiken we onder meer de gegevens van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn (inclusief Surveillance) en zetten we onze verschillende panels in.

We onderzoeken de gezondheidsrisico’s van bijvoorbeeld: 

  • het leven in de nabijheid van industrie, intensieve veehouderijen en aardbevingen door gaswinning
  • infectieziekten en dreigende uitbraken hiervan
  • gebruik van gewasbestrijdingsmiddelen
  • invasieve exoten zoals de eikenprocessierups
  • stroomstootwapens in de politiepraktijk 

Met ons onderzoek informeren en ondersteunen we beleidsmakers en zorg- en dienstverleners.
 

Doel Databank Communicatie in de Zorg Doelstelling, kernvragen en onderwerpen
Binnen het onderzoeksprogramma Rampen en Milieudreigingen richten wij ons op:

  • vier onderwerpen van onderzoek, die ook binnen de publieke gezondheid bekend zijn
  • drie kernvragen die binnen deze onderwerpen centraal staan
  • een overkoepelende doelstelling van onze onderzoeks- en adviesactiviteiten, waar de kernvragen aan bijdragen

Onderwerpen, kernvragen en doelstelling  Onderzoeksprogramma Rampen en Milieudreigingen

De overkoepelende doelstelling blijft in de toekomst van belang, of het nu gaat om dagelijkse fysieke en sociale risico’s in de leefomgeving of om bredere maatschappelijke, technische en internationale ontwikkelingen en dreigingen, ingegeven door bijvoorbeeld klimaatverandering en migratie.
 

Verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijkVerbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk
De onderzoeksresultaten en adviezen die wij vanuit ons onderzoeksprogramma leveren, zijn van waarde voor gemeenten, GGD-instanties, ministeries en internationale overheden bij de aanpak van (mogelijke) crises met een publieke gezondheidsdimensie.

Door op vele manieren en met vele partners samen te werken, bewaken wij de verbinding met wetenschap, beleid en praktijk.

Wetenschappelijke partners

  • Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS)
  • ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum
  • universiteiten in binnen- en buitenland

Partners met wie we een structurele samenwerking hebben

  • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
  • Instituut Fysieke Veiligheid (IFV)

Logoos samenwerkingspartners

Wanneer er een concreet vraagstuk speelt, werken we samen met specifieke overheden.

Internationale samenwerking
Rampen en bedreigingen voor de gezondheid van de mens houden zich niet aan landgrenzen. Bovendien gebeurt er zoveel meer in andere landen waar lessen uit te trekken zijn die ook voor Nederland van belang zijn. Binnen het onderzoeksprogramma wordt actief samengewerkt met collega’s in het buitenland, ook in het kader van meerdere internationale projecten met een focus op rampen en infectieziekten.

Het Nivel is lid van de World Association for Disaster and Emergency Medicine (WADEM). Programmaleider dr. Michel Dückers is lid van het WHO Thematic Platform for Health-Emergency and Disaster Risk Management Research en de European Society for Traumatic Stress Studies.
 

Maatschappelijk relevantMaatschappelijke impact
De vragen waarop we ons richten komen altijd vanuit een maatschappelijke zorg:

Maatschappelijke impact

De kans is groot dat niet alle betrokkenen bij een ramp of dreiging dezelfde belangen hebben. Dat geldt niet alleen voor meer alledaagse blootstellingsvragen – een economisch belang van industrie, land- en tuinbouw of gaswinning kan bijvoorbeeld op gespannen voet staan met gezondheidsbelangen – maar ook voor bijzondere grootschalige dreigingen – denk aan rampen en infectieziektenuitbraken waar gecoördineerde collectieve actie onontkoombaar is.

Dit maakt onze onderzoeksvragen en de vertaalslag naar praktisch uitvoerbare oplossingen complex. Samenwerking met betrokkenen hierbij is cruciaal, ook vanwege de enorme maatschappelijke impact.
 

OnderzoeksteamOnderzoeksteam
Nivel-onderzoekers werkzaam binnen ons onderzoeksprogramma:

Michel DückersDr. Michel Dückers
Programmaleider Rampen en Milieudreigingen
Christos BaliatsasDr. Christos Baliatsas
Postdoc onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Mark BosmansDr. Mark Bosmans
Postdoc onderzoeker Arbeids- en Organisatievraagstukken in de Gezondheidszorg en Rampen en Milieudreigingen
Jenny GerbecksDrs. Jenny Gerbecks
Junior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Joris IjzermansDr. Joris IJzermans
Senior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Jacob OsborneJacob Osborne MSc
Junior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
John PagetDr. John Paget
Senior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Tayma van PomerenTayma van Pomeren MSc
Junior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Lisa StaadegaardLisa Staadegaard MSc
Junior onderzoeker Rampen en Milieudreigingen
Jojanneke van SummerenJojanneke van Summeren MSc
Onderzoeker Rampen en Milieudreigingen en Huisartsgeneeskundige Zorg


LinksLinks
De volgende links bieden een blik ons onderzoek op het gebied van rampen en milieudreigingen: